Eind vorige week heeft minister Rianne Letschert (OCW) de setting van het nieuwe omroepbestel duidelijk gemaakt. Vanaf 2029 gaan de omroepen op in verplichte samenwerkingsverbanden, die er maar 4 voor de verenigingen mogen zijn. Ongehoord Nederland behoort tot geen enkele. Sterker nog: de minister heeft de omroep de toegang tot het nieuwe bestel geweigerd. Dat het niets met ‘esthetiek’ te maken zou hebben, zoals de auteur de week ervoor beweerde, klopte.
Zij, de bewindsvrouwe, heeft in een persconferentie op 8 september jl. aangegeven dat de omroep niet meer aan de ‘eisen van goede inrichting, sturing en beheersing van bedrijfsprocessen’ voldoet. De omroep zou meerdere boetes hebben gekregen van het Commissariaat voor de Media en de NPO. Boetes die gingen om belangenverstrengeling, het niet naleven van haar eigen (!) redactiestatuut en een dwangsom vanwege het niet volledig delen van informatie over rechtmatige bestedingen van het geld.
Ook de NPO heeft, na het zelf uitdelen van twee boetes, verzoeken gedaan bij de minister om in te grijpen. Het zou niet willen samenwerken met de andere omroepverenigingen, en die verenigingen niet meer met hen. Reden: ze ovetraden de Journalistieke Code.
Arjen Lubach
In de aflevering van zijn comedyshow een week eerder, op 31 augustus, liet Arjen Lubach de brief zien. Arnold Karskens declareerde 10.000 euro voor een documentaire, volgens hem. Hij zou, conform de CvdM-bron in zijn show naar het Noorse Svalbard gaan met een onbekende reiziger en kocht aldaar 1600 euro bij een duikwinkel. Via de sommatie zou het gaan om een dochter van de oud-omroepbestuurder. En alsof het niet bont genoeg is, aldus Lubach, heeft zij in een korte tijd ook nog promotie gemaakt. Een andere casus die werd genoemd, was die van oud-presentator en thans wethouder Tom de Nooijer. Voor zijn campagne t.a.v. de raadsverkiezingen in het Gelderse Oldebroek zou hij filmpjes hebben gebruikt in zijn tijd bij Ongehoord Nederland.
De comedian stelde in zijn RTL-show dat er al munitie lag, maar dat de inhoud toch impliciet de doorslag gaf – iets wat de overheid allerminst wilde. Maar het nu wel zo leek te zijn, wat de comedian gevaarlijk vond.
Basale verenigingstaken
Een nadere blik op de levensloop van de jonge omroep wijst echter uit, dat dit slechts het topje van de ijsberg was. Niet alleen was het ook Reinette Klever – die later minister werd in het kabinet-Schoof – die haar dochter had bevoordeeld in de werkorganisatie van de omroep.
Ook de basale taken, die een vereniging hoort te doen, werden niet goed uitgevoerd. In de brief die eerder in augustus naar het bestuur werd gestuurd, werd geklaagd over het gemis van ledenvergaderingen of jaarvergaderingen. Sterker nog: vijf van de twaalf zetels in de ledenraad zouden onvervuld zijn. Bij het samenstellen van de vacatures werd geen rekening gehouden met de verenigingsstatuten. Ook werd de organisatie door de ledenraad vrijgesteld van aansprakelijkheid ten aanzien van het gevoerde beleid en werkte het gremium van Ongehoord Nederland mee aan diens financieel wanbeheer.
Het initiatief van de leden had 60 ondertekenaars – op een ledenbestand van 34.000 leden. Lid Gerard van Erp stelde in een commentaar op NU.nl echter, dat er tien maal zoveel leden waren die niet ondertekenden, maar wel achter het initiatief stonden. Hoe het ook zij: het is alleen de Mediawet waarmee de omroep in strijd lijkt te zijn. Als de klachten waarheid zijn, ligt Ongehoord Nederland ook in de clinch met maar liefst 9 artikelen/leden uit Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. Zo geeft artikel 2:48 aan dat het bestuur binnen zes maanden na het afloop van het boekjaar een algemene (leden)vergadering moet houden, waar het sowieso over het verslag en de financiële stukken (de jaarrekening gaat). Dat is frappant, omdat de omroep zelf schrijft dat de ledenraad de jaarrekening vaststelt en het bestuursbeleid goedkeurt.
Een ander punt zijn bijvoorbeeld artikelen 2:14 en 2:15, waar de vereniging in strijd zou handelen met de eigen statuten. De overige negen artikelen, zoals 2:10 en 2:47, hangen min of meer samen met het gevoerde beleid of de jaarvergadering. Mocht Gerard van Erp echt gelijk hebben, dan is het heel voorstelbaar dat het Commissariaat en minister Letschert vernietigend over ‘de bedrijfsprocessen’ en alles daaromtrent oordeelden.
Beginfase en financieel profiel
Deze zaken betroffen vooral Ongehoord Nederland in de laatste jaren. Maar al vlak na lancering van de omroepvereniging in het najaar van 2019, waren er al strubbelingen. Film- en theatermaker Haye van der Heyden stapte in december op, na het vermeend impliciet verdedigen van Holocaustrevisionisme en kindermisbruikverheerlijking door burgers. Tevens was er eind november 2021 een conflict rondom Taco Dankers, die vertrok als Raad van Toezicht-lid. Wederom betrof het een antisemitische opmerking.
Tot slot viel de auteur qua omzet de duikvlucht in negatieve zin op. Waar de publieke omroep op 31 december 2024 nog 1 miljoen euro aan eigen vermogen had – bezittingen min schulden – was dat op 31 december vorig kalenderjaar nog iets minder dan 175.000 euro. De omroep gaf in haar jaarverslag toe dat het kwam door de juridische kosten (lees: ze betaalden de kosten van Raisa Blommestijns rechtszaken – een oud-werknemer van de omroep – maar het was meer dan dat).
NPO Radio 1
Een kleinigheid in deze tot slot, maar qua media-aanbod opvallend, is dat Ongehoord Nederland sinds de start in januari 2022 maar één uur lineaire zendtijd heeft gehad op NPO Radio 1. Radio 1 is de nieuwszender van de Nederlandse Publieke Omroep – op de zender kunnen de ledenomroepen via hun eigen profiel een blik werpen op de actualiteit. Vrijwel elke nog bestaande omroep – gefuseerd of niet – heeft meerdere uren gedraaid op de nieuwszender, sinds het onstaan als Hilversum II in 1947 en de ontstaan van de eigen omroep. Ter vergelijking: Omroep Zwart alleen al is deze week vier uur ingeroosterd op de zender. De laatste lineaire zendtijd van de omroep was op 1 januari 2023. (In de middag, van 17:00-18:00 uur, dat wel.)
Dat zou te maken hebben met het niet aanvaarden van nachtelijke uren. Volgens de NPO is het gangbaar dat elke beginnende presentator en omroep warm draait tussen 00:00 en 06:00 uur. Zo zijn ook PowNed en Omroep Zwart begonnen – waarvan de eerste nu zelfs in de dagprogrammering voorkomt – en ook individuele presentatoren. Op de huidige Radio 1 zijn in de nacht vooral jonge presentatoren – 40- en zelfs 30-minners – te horen. Niettemin hebben zelfs radioveteranen als Mischa Blok, Astrid de Jong en Lotte IJzermans de nachtelijke uren aanvaard. Dat de jonge omroep ervoor bedankte, was in die zin opvallend. Maar ook weer niet, omdat de omroep zich moeizaam kon verhouden tot de kaders van Hilversum.
Toch is dit peanuts. Want het draait om dingen die gezien de motorkap een stuk ernstiger kunnen zijn. Je moet nagaan, dat de auteur met 12 punten corpsgrootte in de kladversie twee kantjes vol had geschreven. En zelfs dan was hij er nog niet. Denk aan het heimelijk filmen van hun eigen personeel, de ruzies tussen twee facties binnen de vereniging en de verstandhouding tussen ON!, de NPO en andere ledenomroepen.
Om dan nog maar te zwijgen over ‘die vermaledijde inhoud’, waar de mééste ophef uiteindelijk over ging.