Deze auteur heeft in mei de allerlaatste recensie over de Cultuurdome geschreven. Hij bezocht de afsluitende tentoonstellingen van april en mei. In diezelfde maand bezocht hij Foam Fotografiemuseum. Het was trouwens niet de eerste keer dat hij dáár was geweest – de Amsterdamse presentatie-instelling werd in 2022, 2023, 2024 en 2025 ook al bezocht. Het was wel de eerste keer dit kalenderjaar.
v.l.n.r. van Julia Kochetova: ‘Massagraf Izium’ (regio Charkiv, 22 september 2022) en ‘Beschadigd monument voor gesneuvelde soldaten’ (Irpin, regio Kyiv, 6 februari 2023)
Julia Kochetova
De grootste aandachtstrekker was het werk van Julia Kochetova. Kochetova is een Oekraïense documentair fotograaf, al zou je haar ook een fotojournalist kunnen noemen. Want ja, de oorlog tussen Rusland en Oekraïne welke in 2022 gestart is, maakt al bijna vier jaar lang deel uit van de nieuwscyclus. Maar de manier waarop Kochetova het een en ander aan het vastleggen was, maakte het werk ook heel erg eigen. Heel erg … in your face.
Ze speelde hiermee met allerlei camerakaders. Zoals de wide shot, waarmee zij allerlei massagraven in beeld brachten. De graven oogden chaotisch. Alsof een begrafenisondernemer een overallcompositie samenstelde. Je zou, als je de Latijnse kruizen over het hoofd zag, niet snel denken dat het hier om een massagraf zin. Zo anoniem zou het kunnen aanvoelen.
v.l.n.r. van Julia Kochetova: ‘Children bury children’ (Kyiv, 31 augustus jl.) en ‘Stabilisatiepunt, 93 Brigade, Denys overleefde’ (omgeving Bachmoet, april 2023)
Heel anders deed ze dat bij ander werk. Zoals het werk Children bury children. De blik van het meisje sprak boekdelen, hoe iemand achter haar haar armen samenkneep ook. Met veel moeite kon je ook een andere arm zien – of het de arm van de dode was, bleef hierin ongewis. Een ander aansprekend voorbeeld in die zin was het werk was het werk Stabilisatiepunt, 93e Brigade; Denys overleefde. Hierin werkte ze nog duidelijker met een close-up en een vet lange sluitertijd (of de achtergrond moet geblurd zijn, dat zou ook gewoon kunnen).
Nog veel meer werk trouwens … over bijvoorbeeld getroubleerde militairen paste zoal in het verhaal wat Kochetova wilde vertellen. Je zat hiermee in allerlei juxtaposities. Tussen leven en dood. Tussen militairen en burgers. Er werd tevens gespeeld met kleur: de donkergroene tint impliceerde bittere ernst.
v.l.n.r.: The Non-Conformists (jul 2025) van Martin Parr
Martin Parr
Als we het dan toch over juxtaposities hebben, dan vormden de werken van Kochetova tezamen en die van Martin Parr (1952-2025) ook zo’n positie. Waar het in Oekraine ging om de basale behoeften – over de strijd tussen leven en dood – ging het bij Parr om de luxe. Om de overdaad aan consumptie. Met in de serie ‘The Non-Conformists, beelden uit de jaren tachtig en negentig’.. Dat plastic had dus ook allerlei bijbetekenissen, evenals foto’s van sommige Disneyfiguren.
Typisch voor jarennegentig-foto’s is het fenomeen oversaturation. De mensen op de foto’s zijn heel erg belicht, evenals de lucht zelf. Bij de kleinere foto’s werd er tevens gespeeld met dichtbij-opnames. Voor de toeschouwer zouden deze heel erg ‘in your face’ kunnen zijn.
v.l.n.r.: onbekend (december 2023 – Warschau), Anneliese (januari 2024 – Berlijn) en onbekend (oktober 2025 – Den Haag)
Spelen met de geboorte en het leven
Foam liet in dat weekend de mens in al diens gedaanten zien. Het ging over de mens in oorlogstijd en in tijden van overvloedige weelde. Maar de twee kunstenaars, Jasmijn Vermeeren én Verena Blok, hadden het ook over de kern van de mens. Bij Blok ging het over de fase van reproductie. Haar collectie, Love Shit, wilde zij ook de donkere kanten van het baren belichten. De beeltenissen waren niet mis te verstaan. Soms zag je bloed, weliswaar rechtstreeks uit het lichaam komend. En soms een bubbeltje, wat weg had van een foetus of embryo. Deze beelden werden afgewisseld met beeltenissen van hoogzwangere vrouwen.
Een goede vriendin had het over het feit dat in Polen praktijken plaatsvonden die in het Nederlandse strafrecht als ‘doodslag’ of ‘dood door schuld’ gelabeld kunnen worden. Puur omdat de Poolse reproductieve rechten een stuk slechter geregeld waren dan in Nederland. Precies dit, was dus hetgeen wat Blok zo mooi kon afbeelden, ook met de fletse foto’s en de confronterende close-upshots.
v.l.n.r.: het werk van Jasmijn Vermeeren
In dat opzicht was het werk van Jasmijn Vermeeren ook passend te noemen. Zij had het vooral over onzichtbare ziektes. Sterker nog: de inleidende tekst begon met de validistische take ‘You don’t look sick’. Haar werk bestond uit allerlei snedes die soms versnipperd zijn – soms letterlijk op de grond – en soms ook over elkaar geplakt, als het ware collages zijnde.
Collagekunst is op zichzelf niet nieuw – Picasso (1881-1973) en Juan Gris (1887-1927) gebruikten deze tactiek al – maar de manier waarop, was voor deze auteur wel onbekend. Ook al was het ongewis of ze het met papier heeft gedaan, of via de computer. Het werk was sowieso lineair te noemen, en qua symboliek paste het bij het verhaal wat zij wilde uitdragen. Namelijk, de botsing tussen hoe jij als persoon met een onzichtbare ziekte jezelf ziet en hoe anderen jou zien (algemene ‘je’).
Conclusie
Hoewel het drie verschillende tentoonstellingen waren – en alleen die van Martin Parr op moment van schrijven (zaterdag 11 en zondag 12 juli, red.) nog loopt, vormde het op die tiende mei toch een mooi geheel. Het ging over de mens – van geboorte tot (balancerend op het randje van) de dood. Het werkte, omdat de kleuren op elkaar aansloten. Donkergroen voor de ernst (Kochetova) en wit om de sereniteit (Parr, Vermeeren en Blok) uit te stralen. Vanuit kunsthistorisch perspectief had het wellicht niet gehoeven, maar voor het brede publiek was het extra sterk dat het item van Nieuwsuur (NOS en NTR) er ook in zat. Niet dat het prikkelen van je fantasie niet belangrijk was – integendeel. Maar als museum trek je ook mensen die niet heel erg bezig zijn met kunst. Die zouden wel via Nieuwsuur, wat ook ‘gewone burgers’ trok en trekt, erin meegenomen kunnen worden. Kortom: douze points en cinq etoiles!
Het werk van Martin Parr is nog te zien t/m woensdag 12 augustus. De andere tentoonstellingen (Love Shit van Verena Blok, War is Personal van Julia Kochetova en You Don’t Look Sick van Jasmijn Vermeeren) liepen af op Tweede Pinksterdag (25 mei jongstleden). De auteur bezocht de tentoonstelling op zondag 10 mei.